Roboty oceniają samopoczucie psychiczne dzieci

Nowe badania sugerują, że roboty lepiej wykrywają problemy z samopoczuciem psychicznym dzieci niż testy przeprowadzane przez rodziców lub samoocena przeprowadzona przez dzieci. 

Zespół robotyków, informatyków i psychiatrów z Uniwersytetu w Cambridge przeprowadził badanie z udziałem 28 dzieci w wieku od 8 do 13 lat. Podczas badania zespół zlecił, aby humanoidalne roboty podawały dzieciom serię standardowych kwestionariuszy psychologicznych w celu ocenienia samopoczucia psychicznego każdego z uczestników badania. 

Dzieci chętnie zwierzały się robotowi, w niektórych przypadkach dzieląc się z nim informacjami, którymi nie podzieliły się jeszcze za pomocą standardowej metody oceny, jaką są kwestionariusze internetowe lub osobiste. Jest to pierwszy przypadek, w którym roboty zostały wykorzystane do oceny samopoczucia psychicznego u dzieci. 

Badacze twierdzą, że roboty mogą wspomóc tradycyjne metody oceny zdrowia psychicznego. Nie mają być jednak substytutem profesjonalnego wsparcia dla zdrowia psychicznego, a jedynie jego wsparciem. Wyniki zespołu zostały przedstawione 1 września 2022 roku na 31. Międzynarodowej Konferencji IEEE w Neapolu we Włoszech, której wiodącym tematem była Interaktywna Komunikacja między robotem a człowiekiem (Robot & Human Interactive Communication – RO-MAN). 

Pandemia COVID-19 odcisnęła swoje piętno na wszystkich, w tym także na dzieci. Domowe nauczanie oraz izolacja od rówieśników i przyjaciół wpłynęły znacząco na zdrowie psychiczne wielu dzieci. Jednak już przed pandemią zaobserwowaliśmy, że lęk i depresja wśród dzieci w Wielkiej Brytanii wzrastają. Niestety zasoby finansowe i ludzkie są zbyt ograniczone, aby zająć się dokładniejszym zbadaniem i gruntowną poprawą stanu psychicznego dzieci.

Profesor Hatice Gunes, która kieruje Laboratorium Inteligencji Afektywnej i Robotyki na Wydziale Informatyki i Technologii w Cambridge, bada, w jaki sposób roboty pomagające społecznie (Socially-assistive robots – SAR) mogą być wykorzystywane jako “trenerzy” dobrego samopoczucia psychicznego dla dorosłych. Ponadto w ostatnich latach bada również, w jaki sposób roboty mogą poprawić samopoczucie psychiczne dzieci. 

“W momencie, gdy zostałam matką, znacznie bardziej zainteresowałam się tym, jak dzieci w miarę swojego rozwoju wyrażają siebie i jak to może pokrywać się z moją pracą w robotyce” – powiedziała Gunes. “Dzieci są dość wrażliwe na dotyk, a w dodatku przyciąga je technologia. W chwili, gdy używają narzędzia opartego na ekranie odcinają się od świata fizycznego. Jednak roboty są idealne, ponieważ znajdują się w świecie fizycznym – są bardziej interaktywne, co powoduje, że dzieci są bardziej zaangażowane”. 

Wraz z kolegami z Wydziału Psychiatrii w Cambridge, Gunes i jej zespół zaprojektowali eksperyment, aby sprawdzić, czy roboty mogą być użytecznym narzędziem do oceny dobrostanu psychicznego u dzieci. 

“Zdarza się, że tradycyjne metody nie są w stanie wychwycić obniżenia samopoczucia psychicznego u dzieci, ponieważ czasami zmiany są niezwykle subtelne” – powiedziała Nida Itrat Abbasi, pierwsza autorka badania. “Chcieliśmy sprawdzić, czy roboty są w stanie pomóc w tym procesie”. 

W badaniu wzięło udział 28 uczestników w wieku od 8 do 13 lat. Przeprowadzono z każdym z nich indywidualną 45-minutową sesję z robotem Nao – interaktywnym humanoidalnym robotem o wysokości około 60 centymetrów. Rodzic lub opiekun, wraz z członkami zespołu badawczego, obserwował całość badania z sąsiedniego pomieszczenia. Przed każdą sesją dzieci wypełniały wraz z rodzicami (lub opiekunami) standardowy kwestionariusz online, aby ocenić samopoczucie psychiczne każdego dziecka i porównać wyniki tego kwestionariusza z kwestionariuszem przeprowadzonym przez robota wraz z dzieckiem. 

Podczas każdej sesji robot wykonywał cztery różne zadania:

1. Zadawał otwarte pytania dotyczące szczęśliwych i smutnych wspomnień z ostatniego tygodnia.
2. Przeprowadzał z dzieckiem Krótki Kwestionariusz Nastroju i Uczuć (Short Mood and Feelings Questionnaire – SMFQ).
3. Koordynował wykonanie przez dziecko zadania obrazkowego inspirowanego Testem Percepcji Dziecka (Children’s Apperception Test – CAT), w którym dzieci proszone są o udzielenie odpowiedzi na pytania związane z pokazywanymi obrazkami.
4. Przeprowadzał z dzieckiem Zmienioną Dziecięcą Skalę Lęku i Depresji (Revised Children’s Anxiety and Depression Scale – RCADS) weryfikującą występowanie lęku uogólnionego, zaburzeń panicznych i niskiego nastroju.

Po wykonaniu Krótkiego Kwestionariusza Nastroju i Uczuć dzieci zostały podzielone na trzy różne grupy – zgodnie z prawdopodobieństwem, że zmagają się ze swoim samopoczuciem psychicznym. Podczas całej sesji uczestnicy wchodzili w interakcję z robotem, mówiąc do niego lub dotykając czujników na dłoniach i stopach robota. Dodatkowe czujniki umieszczone w robocie śledziły bicie serca, ruchy głowy i oczu uczestników podczas sesji. 

Wszyscy uczestnicy badania stwierdzili, że rozmowa z robotem sprawiała im przyjemność: niektóre dzieci podzieliły się z robotem informacjami, którymi nie podzieliły się z nikim ani osobiście, ani w kwestionariuszu online.

Badacze odkryli, że w zależności od poziomu i rodzaju problemów z samopoczuciem dzieci wchodziły w inne interakcje z robotem. W przypadku dzieci, które nie doświadczały problemów związanych z samopoczuciem psychicznym, badacze stwierdzili, że interakcja z robotem prowadziła do bardziej pozytywnych odpowiedzi w kwestionariuszach. Natomiast w przypadku dzieci, które mogą doświadczać problemów związanych z samopoczuciem, robot dawał im możliwość do ujawnienia swoich prawdziwych uczuć i doświadczeń, co prowadziło do bardziej negatywnych ocen w kwestionariuszu.

“Ze względu na to, że robot, którego używamy, ma rozmiary dziecka, a jego wygląd i zachowanie nie wzbudza w nich poczucia zagrożenia, to dzieci mogą postrzegać go jako powiernika – czują, że nie wpadną w kłopoty, jeśli podzielą się z nim sekretami” – powiedział Abbasi. “Inni badacze stwierdzili, że dzieci są bardziej skłonne do ujawnienia prywatnych informacji robotowi, niż dorosłemu – na przykład przez to, że nie boją się reakcji robota na to, co powiedzą.

Badacze twierdzą, że choć ich wyniki pokazują, że roboty mogą być użytecznym narzędziem do oceny psychologicznej dzieci, to nie zastąpią one interakcji z człowiekiem.

“Nie mamy zamiaru zastępować psychologów lub innych specjalistów od zdrowia psychicznego robotami, ponieważ ich specjalistyczna wiedza znacznie przewyższa wszystko, co jest w stanie zrobić robot” – powiedział współautor projektu dr Micol Spitale. “Jednak nasza praca sugeruje, że roboty mogą być użytecznymi narzędziami pomagającymi dzieciom otworzyć się i dzielić swoimi myślami, z czym początkowo nie czuły się komfortowo”.

Naukowcy mówią, że mają nadzieję rozszerzyć swoje badanie w przyszłości, przeprowadzając je na większej ilości uczestników i śledząc ich w czasie. Zespół projektowy bada również, czy podobne wyniki można byłoby osiągnąć, gdyby dzieci wchodziły w interakcję z robotem za pośrednictwem czatu wideo.